Wie heeft de macht, wie breekt de macht?

Wie heeft de macht in de stad? We zeggen dat we de stad samen maken, maar wie bepaalt uiteindelijk wat er gebeurt? Deze vraag broeit al even onder de oppervlakte, maar tijdens de vierde editie van TAAI lag ‘ie open en bloot op tafel. Want op 21 maart 2018 kiezen we onze nieuwe gemeenteraad. Bepalen de raadsleden de komende vier jaar wat er in de stad gebeurt of ligt de macht toch ergens anders?


Voordat we inzoomen op de Utrechtse situatie, kijken we eerst vanuit landelijk perspectief naar het begrip macht. Dat doet gespreksleider Patrick van der Hijden met Jan Eikelboom (journalist van de Nieuwsuur-serie De Onderstroom), Feike Siewertsz van Reesema (vastgoedontwikkelaar uit Amsterdam) en Albert Jan Kruiter (mede-oprichter van het Instituut voor Publieke Waarden). Wie heeft volgens hen de macht: politiek, burgers of bedrijfsleven?

Vertrouwen in de lokale politiek holt achteruit, marktpartijen winnen terrein…

Jan Eikelboom trekt voor zijn programma De Onderstroom door het land om ‘gewone mensen’ te interviewen. Hij ziet dat burgers mooie initiatieven ontplooien binnen hun gemeenschap. Helaas stuiten ze daarbij regelmatig op de politieke realiteit. Hoe goed plannen ook zijn, vaak besluit de gemeente anders en blijft de burger gedesillusioneerd achter.
Zoals de burger niet opgewassen is tegen de politiek, is de politiek niet opgewassen tegen grote spelers uit het bedrijfsleven, stelt Feike Siewertsz van Reesema. “Wie grond heeft, heeft macht.” Zeker nu de economie weer aantrekt, neemt de invloed van grondbezitters toe. Uiteindelijk heeft de politiek het laatste woord, zij bepaalt de bestemming van de grond en hoeveel ruimte marktpartijen krijgen, maar dit valt wel opvallend vaak uit in het voordeel van de laatsten. Uit de zaal klinkt een schampere lach van herkenning.



Een panel van deskundigen bespreekt hoe zij tegen machtsverhoudingen in Nederland aankijkt. Van links naar rechts: Feike Siewertsz van Reesema, Albert Jan Kruiter, Jan Eikelboom en gespreksleider Patrick van der Hijden.  

…. en dat is onze eigen schuld
Albert Jan Kruiter werpt een ander licht op de zaak. Hij vindt juist dat burgers de macht hebben. Ze doen er alleen niks mee en manoeuvreren zichzelf in een weerloze positie. Niemand is lid van een politieke partij, niemand gaat stemmen, individualisme overheerst, eigen belang gaat voor collectief belang. Op deze manier geven we de macht weg. Dat is zonde, want in een gezonde democratie gaat het er juist om dat de macht wordt gebroken, de verschillende machten horen elkaar scherp te houden. Dat kan taai en stroperig zijn en dat moet ook, volgens Kruiter. “Als je het te stroperig vindt, ga dan lekker in een dictatuur wonen, daar gaat alles heel efficiënt.”

Hoe zit het in Utrecht?
Na het panel krijgt de zaal het woord. Hoe kijken zij tegen het machtsvraagstuk aan? Veel mensen uit de zaal popelen om hun verhaal te doen. Er komen diverse ervaringen naar boven over situaties in eigen stad. Bewoners willen zich wel laten horen, maar zijn inmiddels gedemotiveerd. De politiek doet toch wat ‘ie wil en het bedrijfsleven heeft een iets te dikke vinger in de pap. Voorbeelden te over: de groene zone in het stationsgebied bijvoorbeeld, waar menig Utrechter voor stemde en die er nooit kwam en dat Klépierre een stokje stak voor perrontrappen vanaf de Moreelsebrug.


Naast politiek, bedrijfsleven en burgers wordt de vierde macht genoemd: ambtenaren en adviseurs. Zij bepalen met elkaar het beleid in de stad en hebben, soms zonder dat ze het door hebben, ontzettend veel macht. Toch zijn er ook aanwezigen die vinden dat burgers macht hebben, mits ze ‘m pakken. “Het probleem is dat het eigenlijk te goed geregeld is, we voelen geen noodzaak om als burger ons best te doen”, is één van de reacties uit de zaal.

“Besmet met rendementsdenken”

Uiteindelijk zwichten we allemaal voor meer rendement. Niet alleen het bedrijfsleven, ook de politiek en zelfs burgers. Roswita Warmerdam, een creatieve ondernemer uit Utrecht, ondervond dat aan den lijve toen zij een paar jaar geleden probeerde haar grote droom te verwezenlijken. Als onderdeel van een panel Utrechters die zich ieder op hun manier hard maken voor de stad, vertelt Roswita hoe ze middenin de crisis begon aan haar plannen voor DEPOT.
In een oude loods langs het spoor zouden zij en andere creatieven vijftien jaar lang een gelegenheid mogen runnen met horeca, een podium, winkeltjes en ruimte voor exposities. Tegen het einde van de crisis was de opening van DEPOT in zicht, maar viel de droom alsnog in duigen. Op de betreffende plek start een projectontwikkelaar met de bouw van een woonwijk. Hoezeer er ook is geprobeerd de macht van de grondbezitter zo bij te sturen dat DEPOT er kon komen, het is niet gelukt.


Aline Knip, Roswita Warmerdam en Gert Dijkstra in het panel met Utrechters die zich roeren. Zij vertellen over hun ervaring met machtsverhoudingen in de eigen stad. 

Soms lukt het gelukkig ook wel. Gert Dijkstra van het Stadspodium organiseert stadsgesprekken waarin persoonlijke verhalen centraal staan. De debatten van het Stadspodium zetten de politiek al diverse malen aan tot beweging, bijvoorbeeld rondom de grootschalige opvang van vluchtelingen. Dit geeft Gert het vertrouwen dat je als burgers de macht kunt doen kantelen, mits je op het juiste moment de energie verzamelt en de confrontatie durft aan te gaan. “We durven het in Utrecht niet op de spits te drijven, we zijn te lief voor elkaar, daardoor gebeurt er weinig.”

“Roer je, ook als je het er wél mee eens bent”

Ook D66-raadslid Aline Knip pleit ervoor dat je je als burger moet roeren. Niet alleen als je ergens tegen bent, maar ook als je voor bent. In de afgelopen vier jaar stroomde haar mailbox vol met voornamelijk klachten. De stilzwijgende meerderheid hoorde ze niet, terwijl de politiek juist zit te wachten op positieve zienswijzen, dat geeft hen munitie. In het geval van DEPOT had het bijvoorbeeld kunnen helpen. “Laat van je horen als je iets tof vindt!”

Aline bemoeide zich de afgelopen jaren met menig dossier. Of ze de macht heeft gehad? “Zo voelt het niet per sé, maar ik heb de macht van diverse partijen wel kunnen breken door me in te zetten.” Aline stelt zich niet verkiesbaar voor de komende raadsperiode, maar sluit niet uit dat ze ooit terug komt. “Als ik zie dat er dingen echt mis gaan, kom ik terug.”


We peilen nog eenmaal bij het publiek, maar er is weinig veranderd ten opzichte van de eerste meting. De macht lijkt nog steeds verdeeld. En als we het goed begrijpen van Albert Jan Kruiter hoort dat ook zo. Politiek, ambtenaren, burgers en bedrijfsleven horen elkaars macht te breken. Daarvoor is het nodig actief van je te laten horen. Als we dat blijven doen, komen we misschien nog wel een keer op het punt dat iedereen in ons stadsie met trots kan zeggen “Utrecht maken we samen.”

De debattenreeks TAAI wordt georganiseerd door Het Utrechts Verbond, de Utrechtse Ruimtemakers en het Huis Utrecht.
 

← terug naar homepage